Nhóm thuật ngữ pháp lý M - N
- Chi tiết
- Chuyên mục chính: THÔNG TIN
- Được viết ngày Thứ ba, 04 Tháng 5 2010 02:10
- Được đăng ngày Thứ ba, 04 Tháng 5 2010 02:10
Ma túy: Chất lấy từ cây thuốc phiện, cây cần sa mà khi thâm nhập vào cơ thể sẽ gây trạng thái khác lạ cho người dùng.
Các loại ma tuý thường thấy: thuốc phiện (á phiện) loại quả lấy trực tiếp từ vỏ quả thuốc phiện có màu đen; moóc phin được chế từ thuốc phiện, có màu trắng, vị đắng, không mùi, dễ hoà tan, mạnh hơn thuốc phiện; bạch phiến còn gọi là thuốc phiện trắng, tinh chế từ thuốc phiện và moóc phin, được gọi là ma tuý mạnh nhất; ngoài ra còn có côcain, côđêin. Chất ma tuý thâm nhập vào cơ thể bằng cách hút, ngửi, uống, chích…qua đó sẽ gây kích thích mạnh, làm cho người nghiện bị giảm sút từ thể chất, đến tinh thần và khi lên cơn nghiện dễ có hành động phạm tội. Nghiện ma tuý là một tệ nạn xã hội.
Mất năng lực hành vi dân sự: việc một người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác mà không thể nhận thức làm chủ được hành vi của mình và do vậy họ không có khả năng xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự.
Theo Bộ luật dân sự, chỉ có Toà án mới có thẩm quyền tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, trên cơ sở kết luận của cơ quan giám định có thẩm quyền. Khi không còn lý do tuyên bố một người mất năng lực hành vi (ví dụ; người đó không còn bị tâm thần…), thì theo yêu cầu chính người đó hoặc người có quyền, lợi ích liên quan, Toà án ra quyết định huỷ bỏ quyết định đã tuyên người đó mất năng lực hành vi dân sự và công nhận họ có năng lực hành vi trở lại.
Người bị hại : Người bị thiệt hại về thể chất, về tinh thần hoặc về tài sản do tội phạm gây ra.
Nếu người bị hại là người chưa thành niên, người có nhược điểm về thể chất, về tinh thần thì cha mẹ, người đỡ đầu tham gia tố tụng với tư cách là người đại diện hợp pháp của người bị hại. Nếu hành vi phạm tội gây ra cái chết của người bị hại thì cha, mẹ, vợ, chồng, con của người bị hại được tham gia tố tụng và sử dụng những quyền của người bị hại. Người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ có quyền đưa ra chứng cứ và những yêu cầu được thông báo về kết quả điều tra; đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch; người có quyền đề nghị mức độ bồi thường và các biện pháp bảo đảm bồi thường; tham gia phiên tòa; khiếu nại quyết định của cơ quan điều tra, viện kiểm sát, kháng cáo bản án và quyết định của Tòa án về phần bồi thường cũng như về hình phạt đối với bị cáo.
Người bị kết án: Người bị Tòa án kết tội bằng một bản án.
Người bị kết án chỉ bị coi là người có tội và phải chịu hình phạt khi bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Người bị kết án phải chịu một trong các hình phạt chính sau : cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, cải tạo ở đơn vị kỉ luật của quân đội; tù có thời hạn; tù chung thân, tử hình. Kèm theo hình phạt chính có thể có một hoặc nhiều hình phạt bổ sung tuỳ thuộc vào từng tội phạm cụ thể, như cấm đảm nhiệm những chức vụ, làm những nghề hoặc công việc nhất định, cấm cư trú, quản chế, tước một số quyền công dân, tịch thu tài sản.
Người bị khiếu nại: Cơ quan nhà nước hay nhân viên nhà nước có quyết định hay việc làm trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân bị công dân gửi đơn khiếu nại tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Người bị tạm giam : Bị can, bị cáo bị những người có thẩm quyền ra lệnh tạm giam để kịp thời ngăn chặn tội phạm; tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử.
Bộ luật tố tụng hình hình sự qui định điều kiện để tạm giam bị can, bị cáo: bị can, bị cáo phạm tội trong những trường hợp nghiêm trọng hoặc bị can, bị cáo phạm một tội mà bộ luật hình sự qui định hình phạt tù trên một năm và có căn cứ để cho rằng người đó có thể trốn hoặc cản trở việc điều tra, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội.
Bộ luật hình sự qui định không áp dụng tạm giam mà áp dụng biện pháp ngăm chặn khác đối với bị can, bị cáo là phụ nữ có thai hoặc đang thời kì nuôi con dưới 36 tháng tuổi, là người già yếu; người bị bệnh nặng mà có nơi cư trú rõ ràng, trừ trường hợp đặc biệt.
Người bị tạm giữ: Người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang và đối với họ đã quyết định tạm giữ, nhưng chưa bị khởi tố.
Bộ luật tố tụng hình sự qui định: người bị tạm giữ có quyền được biết lí do mình bị tạm giữ; được giải thích quyền và nghĩa vụ; trình bày lời khai; đưa ra những yêu cầu; khiếu nại về việc tạm giữ và những quyết định khác có liên quan. Người bị tạm giữ có nghĩa vụ thực hiện các qui định về tạm giữ.
Người bị tạm giữ chưa bị coi là người có tội.
Khi tạm giữ người, cơ quan điều tra phải có lệnh tạm giữ và giải thích lí do tạm giữ. Hết thời hạn tạm giữ cơ quan điều tra xét thấy không đủ căn cứ để khởi tố bị can thì phải trả tự do ngay cho người bị tạm giữ.
Người bị tố cáo: Cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân hoặc cá nhân thuộc cơ quan hay tổ chức đó có hành vi gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước, tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bị tố giác trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Khác với người bị khiếu nại, người bị tố cáo không chỉ là cơ quan nhà nước hay nhân viên nhà nước mà bao gồm cả các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân hoặc cá nhân thuộc các tổ chức đó.
Người chưa thành niên phạm tội: Người phạm tội dưới 18 tuổi và chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm, sinh lí, trình độ nhận thức còn hạn chế.
Đối với người chưa thành niên phạm tội phải có chính sách xử lí riêng khác với xử lý người thành niên phạm tội. Đối với họ, tòa án áp dụng chủ yếu những biện pháp giáo dục, phòng ngừa. Nếu người chưa thành niênphạm những tội ít nghiêm trọng thì có thể tha miễn trách nhiệm hình sự. Chỉ áp dụng hình phạt đối với họ trong những trường hợp cần thiết khi họ phạm tội nghiêm trọng. Người chưa thành niên từ 14 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi của mình. Các em từ 14 đến 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự đối với các tội nghiêm trọng như giết người, cướp của. Chỉ từ khi 16 tuổi trở lên mới phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi hành vi phạm tội.
Người có nhược điểm về thể chất và tinh thần: Người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác hoặc do có nhược điểm về thể chất ( tàn tật, mù lòa, điếc,….) mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình khi tham gia tố tụng dân sự.
Nếu đương sự là người có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần mà không thể tham gia tố tụng được, thì phải có người đại diện tham gia tố tụng. Nếu không có ai đại diện cho người đó, thì tòa án cử một người thân thích của đương sự hoặc một thành viên của tổ chức xã hội làm đại diện để tham gia tố tụng.
Người có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần có thể bị tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận của tổ chức giám định có thẩm quyền. Người bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự không được tự mình tham gia tố tụng; khi cần có người đó trong tố tụng, thì phải thông qua người đại diện theo pháp luật.
Người có quyền giao kết hợp đồng dân sự: Người được pháp luật cho phép giao kết hợp đồng dân sự và được phép tiến hànhnhững hành vi nhất định để thực hiện và bảo đảm thực hiện quyền đó.
Hành vi mà người có quyền giao kết hợp đồng dân sự thực hiện có thể là việc người đó trược tiếp giao kết hợp đồng hoặc uỷ quyền cho một người khác tham gia giao kết hợp đồng nhưng phải theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng.
Theo qui định của bộ luật dân sự thì người có quyền giao kết hợp đồng dân sự một cách độc lập phải đủ 18 tuổi và phải có năng lực hành vi dân sự của cá nhân ( là người khoẻ mạnh, bình thường,….).
Người có quyền kháng cáo, kháng nghị : Những người được pháp luật qui định có quyền gửi đơn hoặc văn bản đến tòa án cấp có thẩm quyền làm ngừng hiệu lực phán quyết của tòa án trong bản án hoặc quyết định, để xét xử theo thủ tụcphúc thẩm, giám đốc thẩm, hoặc tái thẩm nhằm làm cho vụ án được xét xử chính xác, khách quan và đúng pháp luật.
Kháng cáo do những người có quyền kháng cáo làm đơn gửi đến tòa án cấp phúc thẩm và chỉ được kháng cáo những bản án, quyết định sơ thẩm để xét xử theo thủ tục phúc thẩm. Việc kháng nghị được những người có thẩm quyền làm văn bản gửi đến tòa án cấp có thẩm quyền ( tòa án cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm) để xét xử theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm.
Người có quyền khởi kiện : Viện kiểm sát nhân dân có quyền khởi tố về dân sự; uỷ ban mật trận tổ quốc và các tổ chức thành viên có quyền khởi kiện vì lợi ích chung.
Nguyên đơn, người có quyền, lợi ích liên quan khởi kiện đối với bị đơn.
Một người có thể khởi kiện đối với bị đơn về một hoặc nhiều yêu cầu khác nhau; một người có thể khởi kiện đối với nhiều bị đơn; nhiều ngườicó thể khởi kiện đối với một bị đơn về cùng một quan hệ pháp luật.
Đối với việc vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho tài sản xã hội chủ nghĩa hoặc quyền lợi của người lao động, kết hôn trái pháp luật, xác định cha, mẹ cho người con chưa thành niên ngoài giá thú, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi của người chưa thành niên hoặc của người có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần, nếu không có ai khởi kiện, thì viện kiểm sát có quyền khởi tố và cung cấp chứng cứ.
Khi tổ chức xã hội khởi kiện vì lợi ích chung thì có quyền và nghĩa vụ tố tụng như nguyên đơn, trừ quyền hòa giải.
Người có tội: Người bị tòa án kết tội bằng một bản án đã có hiệu lựcpháp luật.
Bộ luật tố tụng qui định : không ai có thể bị coi là có tội nếu chưa có bản án kết tội có hiệu lực của tòa án.
Người đại diện hợp pháp của người khiếu nại, tố cáo: Người được UBND cấp cơ sở xác nhận khiếu nại, tố cáo thay cho những người chưa thành niên, mắc bệnh tâm thần, ốm đau, già yếu, có nhược điểm về thể chất ( câm, điếc, mù…) hoặc vì một lí do nào khác không thể tự mình khiếu nại, tố cáo được.
Có đại diện đương nhiên và đại diện uỷ quyền :
- Những người đại diện đương nhiên gồm cha, mẹ, vợ, chồng, anh chị em ruột đã thành niên, người đỡ đầu hoặc người giám hộ đại diện cho người chưa thành niên, người mắc bệnh tâm thần.
- Người đại diện theo uỷ quyền thông qua sự uỷ quyền đại diện cho người ốm, đau, già yếu có nhược điểm về thể chất như câm, điếc, mù, liệt thân thể…..hoặc vì một lí do khác mà không tự mình khiếu nại, tố cáo được.
Người đang có vợ có chồng: người đang có quan hệ vợ, chồng hợp pháp hoặc chưa được tòa án ra bản án, quyết định cho li hôn.
Luật hôn nhân và gia đình qui định : cấm người đang có vợ, có chồng kết hôn hoặc chung sống như vợ, chồng với người khác. Chỉ những người chưa có vợ , chưa có chồng hoặc người đã có vợ ( hoặc chồng) đã chết ( hoặc bị tòa án tuyên bố đã chết) mà bên kia muốn kết hôn với người khác; những người đã li hôn muốn kết hôn lại đều có quyền kết hôn.
Người khiếu nại: Người trực tiếp bị xâm hại đến quyền, lợi ích hợp ph1p do một quyết định hay hành vi trái pháp luật của cơ quan nhà nước hay nhân viên nhà nước gây ra trong phạm vi quản lí hành chính, có đơn khiếu nại đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết.
Người khiếu nại trong trường hợp vì lí do không thể tự mình thực hiện quyền khiếu nại, có quyền thông qua người đại diện hợp pháp của mình để khiếu nại.
Người không có quốc tịch : Người không mang quốc tịch và không phải công dân của bất kì nước nào.
Địa vị pháp lí của người không quốc tịch được xác định theo pháp luật của nước nơi họ cư trú. Họ không được hưởng một số quyền mà công dân của nước nơi họ cư trú được hưởng, họ cũng không được hưởng qui chế là người nước ngoài ở nước sở tại.
Người tham gia tố tụng hình sự : bị can, bị cáo, người bào chữa, người bị tạm giữ, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tới vụ án, người bảo vệ quyền lợi của đương sự; người làm chứng, người giám hộ, người phiên dịch.
Bộ luật tố tụng hình sự qui định người tham gia tố tụng hình sự có quyền và nghĩa vụ trong quá trình điều tram truy tố và xét xử theo qui định của bộ luật tố tụng hình sự. Cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án có trách nhiệm giải thích và bảo đảm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng.

