Nhóm thuật ngữ pháp lý P - Q
- Chi tiết
- Chuyên mục chính: THÔNG TIN
- Được viết ngày Thứ ba, 04 Tháng 5 2010 01:54
- Được đăng ngày Thứ ba, 04 Tháng 5 2010 01:54
Pháp chế : Chế độ tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh hiến pháp và pháp luật của mọi cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã xã hội, đơn vị vũ trang và mọi công dân.
Pháp lệnh: Văn bản qui phạm pháp luật do uỷ ban thường vụ quốc hội ban hành, điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản, quan trọng nhưng chưa thật ổn định. Khi các quan hệ xã hội đã ổn định, pháp lệnh sẽ được thay thế bằng đạo luật.
Pháp luật: Tổng hợp các qui tắc xử sự thể hiện ý chí của nhà nước có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và được nhà nước đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế.
Do bản chất giai cấp của nhà nước khác nhau nên ý chí của nhà nước thể hiện trong pháp luật có nội dung khác nhau. Pháp luật của nhà nước bóc lột thể hiện ý chí của giai cấp bóc lột.
Phạt vi phạm hợp đồng: Một hình thức chế tài bằng tiền được áp dụng nhằm bảo đảm việc thực hiện những nghĩa vụ hợp đồng đã kí kết, nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật, đồng thời phòng ngừa vi phạm pháp luật.
Phạt hợp đồng được áp dụng khi có hành vi vi phạm hợp đồng. Bên có hành vi vi phạm hợp đồng phải trả cho bên bị vi phạm một khoản tiền do các bên đã thoả thuận trong hợp đồng trên cơ sở qui định của pháp luật.
Phiên tòa: Nơi diễn ra hoạt động xét xử của tòa án nhân dân.
Phiên tòa hoạt động dưới sự điều khiển của chủ toạ phiên tòa là một thẩm phán. Phiên tòa bao gồm những thủ tục và sự có mặt của những người nhất định. Thủ tục phiên tòa tuỳ thuộc vào từng loại và tính chất của từng phiên tòa.
Sự có mặt của những người trong phiên tòa cũng tuỳ thuộc vào từng loại và tính chất của từng phiên tòa. Ví dụ : trong phiên tòa hình sự xét xử sơ thẩm, sự tham gia của kiểm sát viên là bắt buộc; còn trong phiên tòa dân sự sơ thẩm thì sự tham gia của kiểm sát viên không phải là bắt buộc.
Phòng vệ chính đáng: Hành vi của một người để bảo vệ lợi ích của nhà nước, của tập thể, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác khỏi sự xâm hại nguy hiểm bằng cách chống trả lại người có hành vi xâm phạm bất hợp pháp các lợi ích trên.
Bộ luật hình sự qui định phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm nếu người phòng vệ chống trả lại một cách tương xứng người có hành vi bất hợp pháp.
Phúc thẩm : Việc tòa án cấp trên trực tiếp xét lại những bản án và quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị theo qui định của pháp luật, nhằm kiểm tra lại tính hợp pháp, tính có căn cứ của bản án và quyết định sơ thẩm, sửa những sai lầm và vi phạm mà tòa án sơ thẩm đã vấp phải, bảo đảm việc áp dụng thống nhất pháp luật.
Việc xét xử phúc thẩm chỉ phát sinh khi có kháng nghị của viện kiểm sát cùng cấp hoặc trên một cấp, hoặc kháng cáo của những người có quyền kháng cáo theo qui định của pháp luật.
Bản án và quyết định của tòa án cấp phúc thẩm có hiệu lực pháp luật ngay sau khi tuyên.
Việc xét lại bản án và qui định chưa có hiệu lực pháp luật theo thủ tục phúc thẩm được qui định tại bộ luật tố tụng hình sự.
Phục hồi điều tra: Cơ quan điều tra ra quyết định tiếp tục các hoạt động điều tra đối với các vụ án đã có quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra.
Phục hồi điều tra được tiến hành khi có những lí do sau: bị can đã khỏi bệnh, đã xác định được bị can hay đã bắt được bị can, đã xác định được là có hành vi phạm tội chứ không phải là không có hành vi phạm tội….. cuộc điều tra được phục hồi nếu còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình: Những quan hệ xã hội hình thành trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình được luật hôn nhân và gia đình điều chỉnh.
Các quan hệ về kết hôn, li hôn, cấp dưỡng, nhận con nuôi, giám hộ, truy nhận cha, mẹ cho con.
Các quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình chỉ giới hạn bởi các quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình còn tồn tại khi vợ hoặc chồng không còn là thành viên trong gia đình nữa. Ví du : khi hai vợ chồng đã li hôn mà một bên túng thiếu và có nhu cầu cấp dưỡng được bên kia cấp dưỡng theo thoả thuận của hai bên hoặc theo qui định của pháp luật.
Quản lý nhà nước về khiếu nại, tố cáo: Biện pháp bảo đảm cho hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đạt hiệu quả và tuân theo pháp luật, bao gồm các hoạt động hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, thanh tra, kiểm sát, giám sát và chế độ báo cáo về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.
Theo qui định của luật khiếu nại, tố cáo của công dân thì cơ quan, tổ chức cá nhân có chức năng quản lí nhà nước về khiếu nại, tố cáo bao gồm:
Chính phủ; tổng thanh tra nhà nước; các bộ trưởng; thủ trưởng cơ quan thuộc chính phủ, chủ tịch uỷ ban nhân dân các cấp; chánh thanh tra các cấp, các ngành; viện kiểm sát nhân dân các cấp; mặt trận tổ quốc và các thành viên của mặt trận; ban thanh tra nhân dân.
Quyền chuyển giao công nghệ: Quyền chuyển giao quyền sử dụng các đối tượng sở hữu công nghiệp, bí quyết , kiến thức kĩ thuật của cá nhân, tổ chức.
Bộ luật dân sự qui định : cá nhân, pháp nhân, các chủ thể khác là chủ sở hữu các đối tượng sở hữu công nghiệp hoặc có quyền định đoạt các đối tượng sở hữu công nghiệp, hoặc là chủ sở hữu bí quyết, kiến thức kĩ thuật có quyền chuyển giao quyền sử dụng các đối tượng sở hữu công nghiệp, bí quyết, kiến thức kỹ thuật.
Nhà nước bảo hộ quyền chuyển giao công nghệ của cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác.
Cá nhân, pháp nhân trong nước có quyền chuyển giao công nghệ cho nhau hoặc cho cá nhân, pháp nhân ở nước ngoài.
Cá nhân, pháp nhân nước ngoài, người việt nam định cư ở nước ngoài có quyền chuyển giao công nghệ vào việt nam.
Quyền khởi kiện : việc người, pháp nhân khởi kiện lên tòa án nhân dân yêu cầu tòa án bảo vệ quyền, lợi ích pháp của mình bị xâm phạm.
Quyền khởi kiện phát sinh từ quyền được pháp luật bảo hộ các quyền dân sự hợp pháp, trong đó có các quyền về nhân thân và các quyền về tài sản của cá nhân, pháp nhân.
Quyền khởi kiện được thực hiện theo qui định của pháp luật, trong thời hiệu khởi kiện do pháp luật qui định, tuỳ theo từng loại quyền được pháp luật bảo vệ. Nếu quyền được pháp luật bảo vệ là các quyền dân sự, thì quyền khởi kiện là quyền khởi kiện vụ án dân sự; nếu là quyền lao động , thì quyền khởi kiện là quyền khởi kiện vụ án lao động.
Quyền khởi kiện là quyền của cá nhân hoặc pháp nhân có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, không thể chuyển giao quyền khởi kiện cho người khác.
Quyền sở hữu công nghiệp: Quyền sở hữu của cá nhân, tổ chức đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hoá và quyền sử dụng đối với tên gọi xuất xứ hàng hóa và các đối tượng sở hữu công nghiệp khác theo qui định của pháp luật về sở hữu công nghiệp.
Quyền sở hữu công nghiệp được xác định theo văn bằng do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc theo hình thức do pháp luật về sở hữu công nghiệp qui định.
Quyền sử dụng: Quyền khai thác các công dụng và hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản của mình hoặc được nhà nước, cá nhân khác giao hoặc cho mượn.
Chủ sở hữu có quyền sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình. Người không phải là chủ sở hữu chỉ được quyền sử dụng khi có căn cứ hợp pháp như : được nhà nước giao cho, do kí kết các hợp đồng thuê, mượn tài sản……
Quyền thừa kế: Tổng hợp các qui phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong việc để lại di sản thừa kế, chuyển di sản của người chết để lại cho những người còn sống.
Quyền thừa kế gồm : quyền để lại thừa kế và quyền hưởng thừa kế. Bộ luật dân sự qui định, công dân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật.
Công dân, tổ chức có quyền hưởng di sản thừa kế theo di chúc hoặc thừa kế theo pháp luật.
Quyền thừa kế tài sản của vợ, chồng: Việc vợ, chồng được thừa hưởng tài sản của nhau khi một bên chết.
Khi vợ hoặc chồng chết, thì người còn sống có quyền được hưởng tài sản của vợ hoặc chồng mình để lại theo qui định của pháp luật thừa kế.
Quyền và nghĩa vụ của đương sự: Những việc và lợi ích hợp ph1p được làm. Được pháp luật bảo hộ; bắt buộc đương sự phải làm theo qui định của pháp luật.
Các đương sự có các quyền, nghĩa vụ chung trong tố tụng như : bình dẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ, cung cấp chứng cứ, tự hòa giải với nhau, nêu ra yêu cầu tố tụng và phản bác yêu cầu của đương sự khác, yêu cầu tòa án điều tra, xác minh thực tế, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, thay đổi những người tham gia tố tụng và thi hành các quyết định của tòa án.
Mỗi đương sự đều có quyền, nghĩa vụ riêng: nguyên đơn có quyền chủ động khởi kiện, thay đổi, bổ sung vào nội dung đơn khởi kiện hoặc rút yêu cầu khởi kiện; bị đơn có quyền bác lại yêu cầu của nguyên đơn và đưa ra chứng cứ; người có quyền, lợi ích liên quan có thể đứng về phía nguyên đơn để khởi kiện hoặc cùng bị đơn bác lại yêu cầu của nguyên đơn hoặc tự mình đưa ra yêu cầu riêng với tư cách như là nguyên đơn.
Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại và người bị khiếu nại: Các qui định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại và người bị khiếu nại trong vịêc khiếu nại và giải quyết khiếu nại của công dân.
Theo qui định của luật khiếu nại, tố cáo của công dân thì người khiếu nại và người bị khiếu nại có các quyền và nghĩa vụ sau:
1- Người khiếu nại có các quyền:
a) Gửi đơn, trực tiếp trình bày hoặc thông qua người đại diện hợp pháp của mình để khiếu nại với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
b) Được nhận quyết định giải quyết khiếu nại của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
c) Được khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp đã bị xâm phạm và được bồi thường thiệt hại.
Có nghĩa vụ : trình bày trung thực sự việc, cung cấp thông tin, tài liệu và chịu trách nhiệm về nội dung trình bàyvà thông tin, tài liệu đó.
2- Người bị khiếu nại có các quyền:
a) Đưa ra bằng chứng về tính hợp pháp của quyết định hoặc việc làm bị khiếu nại;
b) Kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại quyết định của cơ quan đã giải quyết.
Có nghĩa vụ :
a) Xem lại quyết định hoặc việc làm bị khiếu nại của mình và trả lời cho người khiếu nại bằng văn bản.
b) Chấp hành nghiêm chỉnh quyết định giải quyết khiếu nại.
Quyền và nghĩa vụ của người tố cáo và người bị tố cáo: Các qui định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người tố cáo và người bị tố cáo trong việc tố cáo và giải quyết tố cáo của công dân.
Theo qui định của luật khiếu nại, tố cáo của công dân thì người tố cáo và người bị tố cáo có các quyền và nghĩa vụ sau:
1- Người tố cáo:
Có quyền:
a) Gửi đơn hoặc trực tiếp trình bày với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đơn tố cáo ghi rõ họ tên, địa chỉ của người tố cáo và nội dung tố cáo.
b) Yêu cầu giữ bí mật họ tên, địa chỉ, bút tích của mình.
c) Yêu cầu được thông báo kết quả giải quyết tố cáo.
Có nghĩa vụ : trình bày trung thực sự việc và chịu trách nhiệm về nội dung tố cáo và bằng chứng mình đưa ra.
2- Người bị tố cáo :
Có quyền:
a) Đưa ra bằng chứng để bác bỏ nội dung tố cáo.
b) Được khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp đã bị xâm phạm do việc tố cáo không đúng pháp luật gây ra; yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lí người cố tình tố cáo sai sự thật.
Có nghĩa vụ :
a) Có mặt theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
b) Chấp hành nghiêm chỉnh quyết định giải quyết tố cáo của cơ quan có thẩm quyền.

