Nhóm thuật ngữ pháp lý C

Chuyên mục chính: THÔNG TIN
Được viết ngày Thứ hai, 03 Tháng 5 2010 06:59
Được đăng ngày Thứ hai, 03 Tháng 5 2010 06:59

Các biện pháp ngăn chặn : Các biện pháp có tính chất cưỡng chế do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với bị can, bị cáo và những người tham gia tố tụng khác nhằm phòng ngừa, ngăn chặn hành  vi cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án, bảo đảm thực hiện đúng đắn các nhiệm vụ của tố tụng hình sự.

Các biện pháp ngăn chặn được qui định tại BLTTHS gồm : bắt bị can, bị cáo để tạm giam ; bắt người trong trường hợp khẩn cấp, bắt người trong trường hợp phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã, tạm gia tạm giữ, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản để bảo đảm.

Các biện pháp tư pháp : các biện pháp không phải là hình phạt, do Tòa án và một số trường hợp do viện kiểm sát quyết định phải áp dụng đối với người phạm tội trong một số trường hợp nhất định.

BLHS qui định về các biện pháp tư pháp: tịch thu vật, tiền bạc trực tiếp liên quan đến tội phạm, trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra, buộc công khai xin lỗi nếu hành vi phạm tội gây thiệt hại về tinh thần và bắt buộc chữa bệnh ở một cơ sở điều trị chuyên khoa đối với người phạm tội bị mắc bệnh tâm thần. Đối với người phạm tội là vị thành niên thì Tòa án có thể quyết định áp dụng các biện pháp tư pháp mang tính phòng ngừa, giáo dục như chịu thử thách của chính quyền địa phương, tổ chức xã hội hoặc đưa vào trường giáo dưỡng để rèn luyện, giáo dục.

Các đương sự : Những nguyên đơn và bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong một vụ án dân sự.

Các đương sự có quyền tự hòa giải với nhau trong việc giải quyết vụ án dân sự; nếu không hòa giải được với nhau thì các đương sự phải tuân theo quyết định của Tòa án.

Các đương sự có quyền:

* Bình đẳng trong việc cung cấp chứng cứ, được biết chứng cứ do bên kia cung cấp.

* Yêu cầu Tòa án điều tra, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời;

* Tham gia hòa giải;

* Yêu cầu thay đổi hội đồng xét xử, kiểm sát viên.

* Tranh luận tại phiên tòa ;

* Kháng cáo bản án, quyết định của tòa án.

Các đương sự có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ, thi hành quyết định, yêu cầu của tòa án, phải có mặt theo giấy triệu tập của tòa án.

Các giai đoạn thực hiện phạm tội : tội phạm được thực hiện qua các bước khác nhau, pháp luật hình sự phân chia các bước đó thành từng giai đoạn để áp dụng chính sách xử lý một cách chính xác.

Tùy theo loại tội phạm và hoàn cảnh phạm tội mà một hành vi tội phạm được thực hiện qua hai hoặc ba giai đọan:

* Giai đọan chuẩn bị: giai đọan người phạm tội tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện cần thiết khácđể thực hiện tội phạm.

* Giai đọan thực hiện: Giai đoạn người phạm tội thực hiện ý định phạm tội.

* Giai đoạn kết thúc tội phạm: khi tội phạm được thực hiện xong .

Đối với loại tội phạm được thực hiện do vô ý thì không có giai đoạn chuẩn bị. Ví dụ: trong khi xây tường, do sơ suất một công nhân đã làm rơi gạch từ tầng cao xuống trúng đầu một người đang đi trên đường làm người đó bị chết. Trong một số trường hợp mặc dù cố ý phạm tội nhưng do hoàn cảnh, tội phạm được thực hiện thông qua giai đoạn chuẩn bị. Ví dụ: Vốn có mâu thuẫn với B từ lâu, tình cờ gặp được B, A xông vào đấm, đá B làm cho B bị thương nặng phải đi bệnh viện.

Cấm cư trú : Không cho phép thường trú và tạm trú ở một số địa phương nhất định đối với loại đối tượng nhất định.

Cấm cư trú là hình phạt bổ sung trong luật hình sự để cấm những người có thể gây nguy hại cho an ninh, trật tự không được cư trú ở những địa bàn có vị trí quan trọng về chính trị, kinh tế, quốc phòng.

Cấu thành tội phạm : Những căn cứ để xác định một hành vi của chủ thể gây ra là trái pháp luật hay không, trên cơ sở đó mà truy cứu trách nhiệm hình sự đối với chủ thể.

Cấu thành tội phạm gồm có 4 yếu tố:

* Mặt khách quan của tội phạm gồm : những hành vi biểu hiện ra bên ngoài tội phạm như : hành vi trái pháp luậtt, gây tổn hại về vật chất, tinh thần cho xã hội, sự thiệt hại phải do chính hành vi trái pháp luật đó gây ra.

* Mặt chủ quan gồm: lỗi, động cơ, mục đích của chủ thể hành vi trái pháp luật ( thể hiện trạng thái tâm lí của chủ thể cũng như về hậu quả của hành vi trái pháp luật mà chủ thể gây nên).

* Chủ thể của tội phạm : là con người cụ thể, phải tính đến độ tuổi khi chủ thể có hành vi phạm tội ( tuổi truy cứu trách nhiệm hình sự), năng lực pháp lí trong lĩnh vực đó, trạng thái tâm lí ( thần kinh) của người đó khi phạm tội…….. nếu không có chủ thể tội phạm thì không thể có hành vi phạm tội.

* Khách thể của tội phạm: những quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ nhưng lại bị hành vi vi phạm pháp luật xâm hại đến. Tính chất của khách thể phản ánh mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm pháp lua

Chánh án : Một chức vụ tư pháp để chỉ người đứng đầu tòa án các phụ trách công tác xét xử, báo cáo công tác trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Chánh án toà án nhân dân tối cao do Quốc hội bầu, miễn nhiệm và bãi nhiệm theo đề nghị của chủ tịch nước. Nhiệm kỳ của chánh án tòa án nhân dân tối cao theo nhiệm kỳ của quốc hội.

Chánh án tòa án quân sự và chánh án tòa án nhân dân địa phương các cấp do chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn nhiệm và cách chức theo qui định của luật tổ chức Tòa án và pháp lệnh về thẩm phán và hội thẩm tòa án nhân dân. Nhiệm kì của chánh án tòa án quân sự và chánh án tòa án nhân dân địa phương là 5 năm.

Chánh tòa : Một chức vụ tư pháp để chỉ người đứng đầu một tòa chuyên trách ( tòa hình sự, tòa dân sự, tòa kinh tế, tòa lao động, tòa hành chánh)….. của tòa án nhân dân tối cao, tòa án nhân nhân tỉnh thành phố trực thuộc trung ương và cấp tương đương. Chánh tòa chuyên trách do chánh tòa án nhân dân nơi tòa chuyên trách đó trực thuộc bổ nhiệm, miễn nhiệm, và cách chức.

Chấm dứt hợp đồng lao động : việc người sử dụng lao động và người lao động không tiếp tục tham gia quan hệ hợp đồng lao động.

Hợp đồng lao động chấm dứt trong những trường hợp sau:

* Hết hạn hợp đồng;

* Đã hoàn thành công việc theo hợp đồng;

* Hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng;

* Người lao động bị kết án tù giam hoặc bị cấm làm công việc cũ theo quyết định của tòa;

* Người lao động chết, mất tích theo tuyên bố của tòa án;

Người lao động và người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động nhưng phải tuân htủ đúng các qui định tại điều 37, 38 BLLĐ.

Chầm dứt  kinh doanh : Một sự kiện pháp lý theo đó người kinh doanh chấm dứt hoạt động của mình. Chấm dứt kinh doanh cos1 thể được thực hiện:

* Theo ý định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

* Theo ý chí của người kinh doanh

Khi chấm dứt kinh doanh, người kinh doanh cần phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và thông báo công khai cho mọi người biết.

Hậu quả của việc chấm dứt kinh doanh được giải quyết theo quy định của pháp luật.

Che giấu tội phạm Hành vi của người tuy không hứa hẹn trước, nhưng sau khi biết tội phạm được thực hiện, đã che giấu người phạm tội, các dấu vết, tang vật của tội phạm hoặc có hành vi khác cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý người phạm tội. Điều 18 và 246 BLHS quy định hành vi che giấu tội phạm và tội che giấu tội phạm. Trường hợp che giấu tội phạm có hứa hẹn trước thì coi là đồng phạm vè một tội phạm cụ thể ( với vai trò ngườif giúp sức)

Chiếm giữ trái phép tài sản Nhà nước: Không trả lại tài sản XHCN bị giao nhầm hoặc không nộp cho cơ quan có trách nhiệm tài sản do mình tìm được, bắt được mà biết đó là tài sản XHCN.

Tài sản bị giao nhầm là tài sản do người có trách nhiệm về tài sản vì sơ suất mà giao nhiều hơn về số lượng hoặc về giá trị so với tài sản lẽ ra phải giao.

Tài sản tìm được, bắt được thường là các tài sản của Nhà nước lạc hoặc các kho tàng, vật báu trong thiên nhiên chứ được phát hiện.

Chiếm hữu không ngay tình: Một hình thức chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng người chiếm hữu biết hoặc pháp luật buộc phải biết là mình chiếm hữu không dựa trên cơ sở của pháp luật

Chiếm hữu ngay tình:Một hình thức chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình.

Chiếm hữu tài sản: Việc cá nhân, tổ chức trực tiếp nắm giữ, quản lý tài sản theo ý chí của mình.

Việc chiếm hữu tài sản có hai hình thức:

a/ Chiếm hữu hợp pháp: chiếm hữu có căn cứ pháp luật

b/ Chiếm hữu bất hợp pháp: chiếm hữu không có căn cứ pháp luật.

Tuy nhiên việc chiếm hữu bất hợp pháp có hai loại:

* Chiếm hữu ngay tình: Người chiếm hữu không biết hoặc không thể biết việc chiếm hữu đó là không có căn cứ pháp luật.

* Chiếm hữu không ngay tình: Người chiếm hữu biết việc chiếm hữu tài sản đó là không có căn cứ pháp luật nhưng vẫn chiếm hữu.

Chống người thi hành công vụ: Hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực để chống lại cũng như dùng thủ đọan cưỡng ép người đang thực hiện chức năng, nhiệm vụ mà cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội giao phó.

Người thi hành công vụ là người nhân danh một cơ quan Nhà nước hay tổ chức xã hội đang thực thi những nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của cơ quan, tổ chức xã hội vì lợi ích chung của xã hội

Chủ nợ : Các đối tượng cá nhân hay pháp nhân cóa các khoản nợ không được bảo đảm trả đúng hạn, kể kả chủ nợ có bảo đảm nhưng chỉ đối với phần nợ vượt quá giá trị vật bảo đảm đang năm trong tay mình ( tay chủ nợ).

Chủ nợ có bảo đảm : Chủ nợ có khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp mắc nợ.

Chủ nợ có bảo đảm được hiểu là chủ nợ giữ vật cầm cố của doanh nghiệp, hoặc có các khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của người đi vay.

Chủ nợ có bảo đảm một phần  : chủ nợ có khỏan nợ được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp mắc nợ mà giá trị tài sản bảo đảm ít hơn khỏan nợ đó.

Chủ nợ không bảo đảm : chủ nợ có khỏan nợ không được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp mắc nợ.

Chủ thể của phạm tội : người thực hiện tội phạm được qui định trong BLHS ( người phạm tội).

Chỉ những người thực hiện tội phạm có đủ các điều kiện sau đây mới có thể bị coi là chủ thể của tội phạm và bị xử lý hình sự:

* Độ tuổi : chỉ những người từ đủ 14 tuổi trở lên mới có thể bị coi là chủ thể của tội phạm.

Những người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ có thể bị coi là chủ thể của tội phạm và bị xử phạt về hình sự nếu họ cố ý phạm những tội mà BLHS qui định hình phạt tù từ 5 năm trở lên. Những người từ đủ 16 tuổi trở lên có thể bị coi là chủ thể của tội phạm nếu họ phạm bất cứ loai tội phạm nào.

b) Những người nói ở trên phải là những người có trí óc phát triển bình thường: có khả năng hiểu biết về việc mình làm, không mắc bệnh tâm thần hoặc bị tật nguyền đến mức không thể hiểu biết hoặc điều khiển được việc làm của mình.

Chủ tọa phiện tòa : Thẩm phán, thay mặt hội đồng xét xử chủ trì, điều khiển và giữ kỹ luật phiên tòa.

Chung sống như vợ chồng : Nam nữ không có hôn thú mà ăn, ở, sống chung với nhau thì coi là chung sống như vợ chồng một cách bất hợp pháp.

Luật hôn nhân gia đình có qui định : cấm người đang có vợ , có chồng kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác.

Chuyển giao công nghệ : Một hình thức mua , bán công nghệ trên cơ sở hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được các bên thỏa thuận phù hợp với các qui định của pháp luật.

Chuyển giao nghĩa vụ : Việc người có nghĩa vụ trong quan hệ pháp luật dân sự có thể chuyển giao nghĩa vụ đó cho người khác.

Người thế nghĩa vụ trở thành người có nghĩa vụ mới trước người có quyền. Việc chuyển nghĩa vụ chỉ được coi là có giá trị nếu người có quyền đồng ý. Sau khi nghĩa vụ được chuyển, người có quyền không còn quyền yêu cầu đối với người có nghĩa vụ cũ.

Chứng cứ : sự việc có thật, được thu thập theo trình tự do BLTTHS qui định mà cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án.

Chứng cứ được xác định bằng :

* Vật chứng;

* Lời khai của người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo;

* Kết luận giám định; biên bản về họat động điều tra, xét xử và các tài liệu khác.

Chứng cứ có các thụôc tính: Tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp.

Con chưa thành niên : con chưa đủ 18 tuổi. Con chưa thành niên chưa có đầy đủ năng lực hành vi dânm sự để tự mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự trong giao lưu dân sự và quan hện hôn nhân gia đình.

Con chưa thành niên gồm có:

* co chưa đủ 6 tuổi, là người không có năng lực hành vi dân sự; mọi giao dịch của con đều do người đại diện theo pháp luật ( cha, mẹ), người giám hộ xác lập, thực hiện.

* Con từ đủ 6 tuổi đến 18 tuổi, khi xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự phải được cha, mẹ đồng ý, trừ giao dịch nhằm phụ vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi.

* Con từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có tài sản riêng đủ bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, thì có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự mà không cần cha, mẹ đồng ý.

Con  chưa thành niên dưới 15 tuổi gây thiệt hại cho người khác, thì cha mẹ phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại đã xảy ra. Nếu tài sản của cha mẹ không đủ bồi thường mà con chưa thành niên có tài sản riêng thì cha mẹ có quyền lấy tài sản riêng để bồi thường phần còn thiếu.

Con thành niên (con từ đủ 18 tuổi trở lên): Con thành viên có khả năng bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền,nghĩa vụ dân sự

Con đã thành viên có hành vi trái phàp luật mà gây thiệt hại cho người khác, thì phải bồi thường thiệt hại bằng tài sản riêng của mình. Nếu con đã thành niên còn ở chung sống với cha mẹcó đóng góp vào tài sản chung của gia đình, thì phần đóng góp đó được coi la’ tài sản của con. Nếu tài sản riêng của con chưa đủ bồi thường thì có thể trích phần tài sản của con trong khối tài sản chung của gia đình để bồi thường.

Trong trường hợp con đã thành niên nhưng không có đủ khả năng lao động(ốm yếu, bệnh tật, tật nguyền…)thì cha, mẹ vẫn có nghĩa vụ nuôi dưỡng(điều 20, luật hôn nhân và gia đình) và  bồi thường thiệt hại do hành vi của người con gây ra.

Con ngoài giá thú:Con được sinh ra mà cha mẹ không có đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật.

Con ngoài giá thú có quyền xin nhận cha, mẹ, kể cả trong trường hợp  cha, mẹ đã chết. Con ngoài gi thú được cha, mẹ nhận hoặc được toà án nhân dân cho nhận cha, mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như con trong giá thú.

Việc pháp luật công nhận”con ngoài giá thú”có ý nghĩa quan trọng vế mật nhân đạo, bảo vệ quyền lợi về mọi mặt của người con, nâng cao trách nhiệm của cha, mẹ và kkhăng định nguyên tắc không phân biệt đối xủ với các con, bất kể con trong giá thú, ngoài giá thú, con nuôi, con chung, con riêng.

Con nuôi: Con không phải do cha, mẹ sinh ra nhưng được nuôi như con đẻ. Pháp luật quy định giữa người nuôi và con nuôi có nghĩa vụ và quyền như cha mẹ với con đe.

Luật hôn nhân và gia đình, cha mẹ nuôi có nghĩa vụ thương yêu con nuôi, không được phân biệt đối xử giữa con nuôi và con đẻ của mình (điều 19). Con nuôi có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ nuôi( điều21). Cha, mẹ nuôi có nghĩa vụ nuôi dưỡng con nuôi cho đến khi con đủ tuổi thành niên. Trong trường hợp con nuôi đã thành niên nhưng không có khả năng lao động để tự nuôi mình, thì cha, mẹ nuôi vẫn có nghĩa vụ nuôi dưỡng. Con nuôi ở bất kỳ lứa tuổi nào có quyền có tài sản riêng. Tài sản riêng của con nuôi chưa thành niên do cha, mẹ nuôi quản lí. Cha mẹ nuôi là người đại diện bảo vệ quyền lợi của con nuôi chưa thành niên trước pháp luật.

Công ty cổ phần: Là loại hình công ty đối vốn.

Công ty cổ phần có đặc trưng:

* Vốn của công ty được chia làm nhiều phần bằng nhau( cổ phần);

* Số thành viên(cổ đông) công ty phải có trong suốt thời gian hoạt động ít nhất là 07 người

* Trong suốt quá trình hoạt động được phép phát hành các loại chứng khoán như cổ phần, trái phiếu ra thị trường để huy đông vốn;

* Công ty cổ phần chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty bằng tài sản của công ty.

* Việc chuyển nhượng  cổ phần dược thực hiện dễ dàng;

* Số lượng thành viên công ty thường rất đông.

Công ty đối nhân: Những  công ty thành lập dựa trên sự bliên kết chặt chẽ bởi độ tin cậy về nhân thân của các thành viên tham gia, sự hùn vốn là yếu tố thứ yếu.

Đặc điểm của công ty đối nhân là:

* Không có sự tách bạch về tài sản cá nhân của các thành viên công ty và tài sản công ty.

* Các thành viên liên đới chịu trách nhiệm vô hạn, đối với mọi khoản nợ của công ty.

* Các thành viên có tư  cách thương gia độc lập. Công ty không bị đánh thuế. Công ty đối nhân thường tồn tại dưới hai dạng:

* Công ty hợp danh;

* Công ty hợp vốn đơn giản.

Ccng ty đối vốn : Các công ty thành lập chủ yếu dựa trên cơ sở liên kết về vốn, không quan tâm đến yếu tố nhân thân của người góp vốn.

Đặc trưng quan trọng của công ty đối vốn là:

* Có sự tách bạch tài sản của công ty và tài sản cá nhân;

* Công ty đối vốn có tư cách pháp nhân;

* Các thành viên công ty chịu trách nhiệm về khoản nợ của công ty trong phạm vi mức vốn góp vào công ty( trách nhiệm hữu hạn);

* Công ty phải đòng thuế cho nhà nước, các thành viên phải đóng thuế thu nhập.

Công ty đối vốn thường chia làm 2 loại:

* Công ty cổ phần;

* Công ty trách nhiệm hữu hạn.

Công ty hợp danh: Loại hình công ty đối nhân, trong đó các thành viên công ty cùng nhau tiến hành hoạt động thương mại dưới dạng một hãng chung và cùng liên đới chịu trách nhiệm vô hạn về mọi khoản nợ của công ty.

Việc thành lập công ty dựa trên hợp đồng trong đó các bên thoả thuận về quyền, nghĩa vụ của các thành viên tham gia. Trong quan hệ với bên ngoài mọi  thành viên đều có nghĩa vụ ngang nhau.

* Việc liên đới chịu trách nhiệm vô hạn của các thành viên công ty được thể hiện:các thành viên chịu trách nhiêm một cách trực tiếp, cơ bản, các chủ nợ có quyền đòi hỏi bất kỳ ai với toàn bộ số tiền nợ;

* Trách nhiệm này không giới hạn đối với bất kỳ thành viên nào.

Việc chuyển nhượng  tư cách thành viên trong công ty hợp danh rất khó khăn. Chỉ cần một thành viên trong công ty chết hoặc xin ra là công ty có thể bị giải thể.

Công ty trách nhiệm hữu hạn:Một loại hình công ty đối vốn gồm ít nhất hai thành viên, góp vốn thành lập công ty, các thành viên chỉ chịu trách nhiệm về mọi khoản nợ của công ty trong phạm vi phần vốn góp vào công ty.

Các công ty trách nhiệm hữu hạn có đặc trưng:

* Công ty là một pháp nhân có tài sản độc lập có thể là nguyên đơn, bị đơn trước cơ quan tài phán;

* Phần vốn góp của các thành viên phải được đóng đủ ngay khi thành lập công ty;

* Mức vốn góp của các  thành viên có thể khác nhau;

* Không được phép phát hành bất kì loại chứng khoán nào như cổ phiếu, trái phiếu để huy đông vốn;

* Viêc chuyển nhượng phần vốn góp cho người không phải là thành viên công ty phải được sự chấp thuận của số đông thành viên đại diện cho ¾ vốn điều lệ

Công ty tài chính:Công ty quốc doanh hoặc cổ phần mà hoạt động chủ yếu là cho vay để mua, bán hàng hoá, dịch vụ bắng nguồn vốn của mình hoặc trong dân.

Công ty thương mại: Sự liên kết góp vốn của hai hay nhiều cá nhân hoặc pháp nhân thành một tổ chức  để kinh doanh nhằm mục đích kiếm lời.

Công ty được chia thành nhiều loại dựa trên tính chất liên kết, chế độ trách nhiệm đối với các thành viên…

Cơ chế thị trường: Hình thức vận động của các quy luật kinh tế nhiều thành phần vận hành một cách khách quan trong sự liên kết các cá nhân, các doanh nghiệp, các chủ thể kinh doanh trên thị trường thông qua giá cả và số lượng hàng hoá, dịch vụ.

Cơ quan công chứng: Một hệ thống cơ quan nhà nước thực hiện chức năng công chứng

Cơ quan công chứng nhà nước được tổ chức hoạt động ở các tỉnh, thành phố trên lãnh thổ Việt nam.

Cơ quan công chứng nhà nước ở tỉnh, thành phố là phòng công chứng Nhà nước số 1 đặt tại trung tâm tỉnh, thành phố.

Ngoài ra còn có phòng công chứng Nhà nước số 2 hoặc 3 xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của địa phương đó. Cơ quan công chứng Nhà nướng ở mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh , thành phố và do giám đốc sở tư pháp trực tiếp quản lý. Hệ thống cơ quan công chứng Nhà nước chịu sự quản lý thông nhất của Bộ Tư pháp

Cơ quan điều tra :Một trong số các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, có nhiệm vụ áp dụng mọi biện pháp do Bộ luật tố tụng hình sự quy định, tiến hành điều tra tất cả các tội phạm xảy ra theo thẩm quyền để xác định sự thực của vụ án.

Theo Bộ luật hình sự và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự ngày 4,4,1989 cơ quan điều tra được tổ chức trong lực lượng Cảnh sát nhân dân, lực lượng An ninh nhân dân, trong quân đội nhân dân và trong viện kiểm sát nhân dân. Thẩm quyền điều tra, nghĩa vụ, quyền hạn của từng loại cơ quan điều tra được quy định cụ thể tại Bộ luật tố tụng hình sự và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự.

Cơ quan hành chính nhà nước: Cơ quan Nhà nước đảm nhận chức năng quản lý, điều hành xã hội mang tính chất chuyên nghiệp. Cơ quan hành chính nhà nước được tổ chức thành một hệ thống hành chính thống nhất từ trung ương xuống đến cơ sở do cơ quan quyền lực Nhà nước (Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp) lập ra và chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước các cơ quan đại diện đó. Ở nước ta, hệ thống các cơ quan hành chính gồm Chính phủ, các bộ, Uy ban nhân dân tỉnh, ủy ban nhân dân huyện, ủy ban nhân dân xã và các sở ban ngành trực thuộc. Chính phủ là cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất, đứng đầu hệ thống các cơ quan hành chính Nhà nước. Chính phủ thống nhất quản lí việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, vănhoá, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Nhà nước. UBND là cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, Luật, các văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên và Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp.

Cơ quan hành pháp: Cơ quan Nhà nước thực hiện, thi hành luật .

Cùng với cơ quan lập pháp, cơ quan tư pháp hợp thành bộ máy Nhà nước ở trung ương. Cơ quan hành pháp được tổ chức và hoạt động trên cơ sở những quy định của hiến pháp, và luật, thống nhất quản lý, điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh te, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nhà nước, bảo đảm việc thực hiện và tôn trọng Hiến pháp, các đạo luật do cơ quan lập pháp ban hành, Nội dung các quy định pháp lý và hành vi cụ thểcủa cơ quan hành pháp phải trên cơ sở quy định của luật, không được trái với hiến pháp và luật.

Tổ chức và hoạt động của cơ quan hành pháp mỗi nước có đặc điểm riêng, không hoàn toàn giống nhau, hoặc do Tổng thống đứng đầu, hoặc do Thủ tướng đúng đầu. Số lượng thành các thành viên của cơ quan lập pháp ( thành viên nội các, thành viên chính) số lượng nhiều ít khác nhau và do cơ quan lập pháp hoặc người đưng đầu cơ quan hành pháp quyết định bổ nhiệm.

Ở nước ta, bộ máy Nhà nước được tổ chức trên cơ sở quyền lực Nhà nước là thống nhất, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, nắm cả quyền hành pháp, đồng thời quyền hành pháp được giao cho Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất. Chính phủ thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Nhà nước, bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành hiến pháp và pháp luật…Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác với Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước.

Cơ quan kiểm sát: Cơ quan nhà nước do Quốc hội lập ra, có chức năng kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật, thực hiện quyền công tố, nhằm bảo đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất ( còn gọi là chức năng kiểm sát chung và chức năng công tố).

Trong hoạt động, Viện kiểm sát thực hiện kiểm sát tính hợp hiến, và hợp pháp trong những văn bản pháp quy của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội trong việc thực hiện hiến pháp, pháp luật;nhân danh nhà nước để truy tố những người vi phạm pháp luật hình sự trước Toà án; tiến hành công tác kiểm tra khi xét thấy cần thiết. Trong đó hoạt động kiểm tra và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và các công dân, thực hiện quyền công tố là hoạt động chủ yếu của Viện kiểm sát.

Đặc điểm hoạt động kiểm tra, giám sát của Viện kiểm sát;

-Đây là hoạt đông chủ yếu, chức năng chính của Viện kiểm sát. Các cơ quan Nhà nước khác như Quốc hội, Toà án…cũng có hoạt động kiểm tra, giám sát nhưng không phải là hoạt động chính.

-Phạm vi kiểm sát, giám sát của Viện kiểm sát rất rộng:từ kiểm sát chung, kiểm sát công tác điều tra, xét xử, thi hành án đến kiểm sát giam giữ, cải tạo phạm nhân, kiểm sát đối với các cơ quan Nhà nước từ các cấp Bộ trở xuống, và đối với các tổ chức xã hội và mọi công dân trong việc thực hiện pháp luật.

-Khi phát hiện sai phạm, Viện kiểm sát có quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn, kiến nghị, kháng nghị các cơ quan, tổ chức xử lí theo thẩm quyền hoặc làm cáo trạng, ra quyết định khởi tố bị can ra trược toà án.

Hệ thống Viện kiểm sát nhân dân gồm:

* Viện kiểm sát nhân dân tối cao;

* Các viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương;

* Các viện kiểm sát nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh;

* Các viện kiểm sát quân sự.

Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức theo hệ thống dọc. Viện kiểm sát nhân dân do viện trưởng lãnh đạo, viện trưởng viện kiểm sát nhân dân cấp dưới chịu sự lãnh đạo của Viện trưởng kiểm sát nhân dân cấp trên; các  Viện trưởng kiểm sát nhân dân chịu sự lãnh đạo thống nhất của Viện trưởng kiểm sát nhân dân tối cao.

Cơ quan lập pháp Cơ quan Nhà nước duy nhất đảm nhiệm việc làm ra Phiến pháp và luật (lập Hiến và lập pháp). Hiến pháp và luật có giá trị pháp lý cao nhất, điều chỉnh các quan hệ cơ bản của xã hội, được cơ quan hành pháp tổ chức thực hiện và bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh của cả bộ máy Nhà nước, của toàn xã hội. Các quy định của các cơ quan Nhà nước khác phải trên cơ sở Hiến pháp và luật .

Tổ chức và hoạt động của cơ quan lập pháp do Hiến pháp quy định.Cơ quan lập pháp có các tên gọi khác nhau: Quốc hội, Nghị viện, Viện dân biểu, Xô viết tối cao( ở Liên xô cũ), viện Đuma quốc gia ( ở cộng hoà Liên bang nga hiện nay)…

Ở nước ta, quốc hội là cơ quan lập pháp duy nhất. Hiến pháp năm 1992 quy  định Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp.:” Để thực hiện điều này quốc hội có quyền làm hiến pháp và  sửa đổi Hiến pháp, làm luật và sửa đổi Luật; quyết định  chương trình xây dựng luật, pháp lệnh- thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội; bãi bỏ các văn bản của Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, toà án Nhân dân tối cao và  Viện kiểm sát Nhân dân tối cao trái với Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội.

Quốc hội bầu ra Chính phủ( đảm nhiệm chủ yếu chức năng hành pháp và Chánh án Toà án Nhân dân tối cao, Viện trưởng viện kiểm sát Nhân dân tối cao ( cơ quan đảm nhận chủ yếu chức năng tư pháp).

Cơ quan quyền lực nhà nước: Cơ quan Nhà nước do Nhân dân lập ra, thay mặt Nhân dân giải quyết  những công việc quan trọng của đất nước.

Tuỳ thuộc đặc điểm mỗi nước mà có cách tổ chức cơ quan quyền lực khác nhau: tập quyền – tập trung quyền lực Nhà nước vào một cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân; hoặc phân quyền- quyền lực nhà nước được phân chia cho các cơ quan Nhà nước khác nhau, độc lập với nhau đảm nhận( lập pháp, hành pháp, tư pháp).

Cơ quan tiến hành tố tụng: Những cơ quan Nhà nước được pháp luật xác định là chủ thể trực tiếp tiến hành những hoạt động tố tụng như khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử.

Trong tố tụng hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng gồm có: Cơ quan điều tra (của lực lượng cảnh sát nhân dân, của lực lượng an ninh nhân dân, trong quân đội nhân dân, của Viện kiểm sát nhân dân và của một số cơ quan khác); Viện kiểm sát, Toà án

Cơ quan tố tụng khác: cơ quan được thực hiện một số hành vi tố tụng xuất phát từ yêu cầu của đầu tranh phòng ngừa và chống tội phạm có liên quan đến hoạt động quản lý Nhà nước của các cơ quan đó.

Các cơ quan tố tụng này không phải là cơ quan tiến hành tố tụng, nhưng được luật pháp giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều trả rồi chuyển hồ sơ cho cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền theo luật định. Đó là các cơ quan như Bộ đội biên phòng, cơ quan hải quan, cơ quan kiểm lâm và các cơ quan khác của lực lượng cảnh sát nhân dân, lực lượng an ninh nhân dân, quân đội nhân dân.

Cơ quan tư pháp: cơ quan Nhà nước thực hiện chức năng giữ gìn, bảo vệ pháp luật bao gồm Toà án và Viện kiểm sát. Theo Hiến pháp 1992, Toà án có chức năng xét xử các vụ án hình sư, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động hành chính và các loại án khác do Luật quy định. Viện kiểm sát có chức năng kiểm sát đảm bảo cho việc tuân theo pháp luật thống nhất trong cả nước và chức năng công tố trước toà.

Cơ quan xét xử: Toà án có nhiệm vụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của công dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân.

Ở nước ta có các toà án sau đây:

Toà án Nhân dân tối cao;

Các toà án Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Các toà án nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh;

Các toà án quân sự;

Các toà án khác do luật định.